ابراهيم رفعت باشا ( مترجم : هادى انصارى )
234
مرآة الحرمين ( سفرنامه حجاز و تاريخ و جغرافياى راهها و بقاع متبركه آن ) ( فارسى )
وقف كرد . در سال 781 هجرى امير زين الدين عثمانى از مصر بندهء خود سودون پاشا را براى مرمت مسجد الحرام به مكه گسيل داشت . يكى از كارهايى كه به وسيلهء نام برده صورت گرفت زينت دادن درب كعبه و ناودان آن و نيز سفيد كردن سطح كعبه بود . در شب شنبه بيست و هفتم شوال سال 802 هجرى در كاروان سراى رامشت ( كه هم اكنون معروف به كاروان سراى ناظر خاص در كنار باب الحزوره كه موسوم به باب العزوره در سمت غربى مسجد الحرام است ) شعلهاى از آتش ظاهر گشت كه در يك لحظه به سقف مسجد سرايت نمود . آتش تمامى بخش غربى و بعضى از قسمتهاى دو رواق نخستين از سمت شامى را دربرگرفت . اين آتش همچنان پيش روى كرده و تمامى سقفها و ستونهاى مرمرين را پوشاند و همه را از هم جدا نمود . اين آتش تا نزديكىهاى باب العجله پيش رفت به طورى كه قسمتهاى سوخته شده از مسجد ، به صورت انباشتههاى خاكستر درآمده و مانع از نماز خواندن مردم در آن مىگرديد و ديدن كعبه از پس آن ميسر نبود . خداوند منت نهاد و در مدت كوتاهى به وسيلهء امير بيسق ظاهرى در سال 803 هجرى ، قسمتهاى سوخته شده بازسازى و مرمت گرديد . نامبرده پس از خارج شدن حجاج از مكه ، عمليات خود را با جمعآورى تپههاى خاكسترى جمع شده در مسجد آغاز كرد و سپس ساختمان مسجد را از نو آغاز نمود . تا آن كه آن را همانند قبل از آتشسوزى درآورد . پايان اين مرمت در اواخر شعبان سال 804 هجرى بود . سرعت بازسازى سبب تعجب مردم گشت ؛ زيرا آنان تصور مىكردند كه همانند گذشته اين ترميم حدود دو سال به طول خواهد انجاميد . خداوند كارها را سهل و آسان نمود . ستونهاى سمت غربى را به وسيلهء سنگهاى تراشيده شده بنا نمود ، همچنين در رديف اول سمت شامى ، آنچه كه از ستونهاى مرمر شكسته وجود داشت به وسيلهء حلقههاى آهنى آنها را به هم اتصال داده و مجددا از نو بنا كرد . تمامى اين قسمتهاى مرمت شده به حالت اوليه برگردانده شد . در اين ميان تنها سقف سمت غربى مسجد الحرام به علت كمبود چوب ساج به صورت نيمه تمام باقى ماند و در صورتى كه چوب لازم را در اختيار داشتند آن را پيش از موسم حج سال 804 هجرى به اتمام مىرساندند . در محرم سال 807 هجرى كه آغاز سال هجرى بود ، مجددا امير بيسق به